भारताच्या विकास आणि प्रगतीच्या प्रवासात असे अनेक क्षण येतात जेव्हा आपण अनुभवतो की फक्त स्वप्नांनीच राष्ट्रनिर्माण होऊ शकत नाही. त्या स्वप्नांना वास्तवात आणण्यासाठी ठोस योजना आणि त्या योजनांना प्रत्यक्षात उतरवण्याची क्षमता असणे आवश्यक आहे. या क्षमतेचे दुसरे नाव म्हणजे अभियांत्रिकी (Engineering).

आज आपण अभियंता दिन साजरा करीत आहोत आणि हा दिवस आपल्याला आठवण करून देतो की आपल्या देशाच्या प्रगतीत अभियंत्यांची किती मोठी भूमिका आहे.

भारतामध्ये हा दिवस महान अभियंता सर मोक्षगुंडम विश्वेश्वरैया यांच्या जयंतीनिमित्त साजरा केला जातो. आपल्या ज्ञान आणि कौशल्याच्या जोरावर त्यांनी भारताला नवी दिशा दिली. त्यांचे जीवन हे याचे प्रमाण आहे की जेव्हा संकल्प दृढ असतो आणि प्रयत्न अखंड सुरू राहतात तेव्हा अशक्यसुद्धा शक्य होऊ शकते. अभियंता दिन हा फक्त त्यांचा स्मरणदिन नसून, तो प्रत्येक तरुणाला प्रेरणा देतो जो या देशासाठी काहीतरी नवे निर्माण करण्याचे स्वप्न पाहतो. आजही सर मोक्षगुंडम विश्वेश्वरैया यांना “आधुनिक भारताचे विश्वकर्मा” म्हणून ओळखले जाते.

आपल्या देशाच्या इतिहासाने हे सिद्ध केले आहे की मग ते मोठमोठे धरण असो, रेल्वेची पटरी असो, रस्ते, पूल असो किंवा आजचा डिजिटल भारत—प्रत्येक क्षेत्रात अभियंत्यांचे योगदान मोलाचे राहिले आहे. ते फक्त यंत्रे आणि तंत्रज्ञानाचे जाणकार नसतात, तर समाजाचे खरे निर्माता असतात. शेतकऱ्याच्या शेतापर्यंत पाणी पोहोचवणाऱ्या कालव्याच्या मागे एखाद्या अभियंत्याचे श्रम दडलेले असतात. एखाद्या रुग्णाचे प्राण वाचवणाऱ्या आधुनिक यंत्राच्या मागेही एखाद्या अभियंत्याचेच मेंदू काम करत असतो.

आज भारत ज्या गतीने पुढे चालला आहे त्यामध्ये अभियंत्यांचे योगदान अमूल्य आहे. स्टार्टअप संस्कृतीपासून अवकाश संशोधनापर्यंत, कृत्रिम बुद्धिमत्तेपासून हरित ऊर्जेपर्यंत—प्रत्येक क्षेत्रात भारतीय अभियंते आपली प्रतिभा सिद्ध करत आहेत. जगातील अनेक शीर्ष कंपन्यांमध्ये भारतीय अभियंते नेतृत्वाच्या भूमिकेत आहेत याचा आपल्याला अभिमान आहे, तसेच आपल्या देशातही ते सतत नवनवीन शोध आणि नवकल्पना करून राष्ट्राला सक्षम बनवत आहेत.

मीरा-भाईंदर सारखी शहरेही याचे उत्तम उदाहरण आहेत की जेव्हा विकासाच्या योजनांना योग्य दिशा मिळते तेव्हा त्याचा थेट परिणाम लोकांच्या जीवनावर होतो. मग ते रस्ते असोत, स्वच्छ पाण्याची व्यवस्था असो किंवा शहरी ढाच्याचे आधुनिकीकरण असो—सर्वत्र अभियंत्यांची दूरदृष्टी दिसून येते. जेव्हा सामान्य नागरिक सोयीसुविधांचा अनुभव घेतो तेव्हा हे लक्षात येते की अभियंता प्रत्यक्षात समाजाला दररोज अधिक चांगले बनवत आहे.

आपल्या देशातील तरुणांसाठी हा दिवस एक संदेश घेऊन येतो की अभियांत्रिकी ही केवळ पदवी किंवा नोकरीचे साधन नाही, तर देशसेवेचे एक मोठे माध्यम आहे. जेव्हा एखादा तरुण अभियंता होण्याचे स्वप्न पाहतो तेव्हा त्याचे ध्येय फक्त स्वतःचे भविष्य सुरक्षित करणे एवढेच नसावे, तर आपल्या कौशल्याने समाज आणि राष्ट्राला बळकटी देण्याचा संकल्पही असावा.

भारताचे भविष्य या गोष्टीवर अवलंबून असेल की आपण आपल्या अभियंत्यांना किती प्रेरणा देतो आणि त्यांच्या ज्ञानाचा किती योग्य उपयोग करतो. आजचीच वेळ आहे त्यांना प्रोत्साहन देण्याची—नवीन संशोधन करण्यासाठी, नव्या तंत्रज्ञानाचा विकास करण्यासाठी आणि देशाला आत्मनिर्भर व सामर्थ्यशाली बनविण्यासाठी.

अभियंता दिन आपल्याला आठवण करून देतो की राष्ट्रनिर्मिती ही केवळ राजकारणी किंवा समाजसेवकांच्या खांद्यावर टिकलेली नसते, तर त्या असंख्य अभियंत्यांच्या कष्टांवरही उभी असते, जे कोणत्याही प्रसिद्धीशिवाय रात्रंदिवस काम करत राहतात. जेव्हा आपण एखाद्या मजबूत इमारतीत बसतो, सुरक्षित पुलावरून चालतो किंवा एखादे नवे तंत्रज्ञान वापरतो, तेव्हा आपण त्या अभियंत्यांना वंदन करायला हवे ज्यांच्या श्रमामुळे हे सर्व शक्य झाले आहे.

या प्रसंगी मी एवढेच म्हणेन की आपल्याला आपल्या अभियंत्यांचा अभिमान आहे आणि त्यांच्या परिश्रम व समर्पणाचा आपण सन्मान केला पाहिजे. हाच सर विश्वेश्वरैया यांना खरी श्रद्धांजली असेल आणि हाच भारताच्या उज्ज्वल भविष्याचा पाया ठरेल.